Παχυσαρκία και σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας ύπνου (ΣΑΑΥ)

Αναφορικά με τους παράγοντες κινδύνου, η παχυσαρκία είναι επιβαρυντικός παράγοντας για την υπνική άπνοια, ενώ όσο αυξάνει η ηλικία τόσο αυξάνει και η επίπτωση της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας. Άλλοι παράγοντες κινδύνου είναι η ανατομία του προσωπικού κρανίου, η χρήση κατασταλτικών ουσιών (όπως αλκοόλ, ηρεμιστικά, υπνωτικά),η γονιδιακή προδιάθεση, ο υποθυρεοειδισμός, η εγκυμοσύνη, η εμμηνόπαυση και το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών .
Αρκετά συχνά ο ασθενής είναι παχύσαρκος και παρουσιάζει υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας .

Ήδη από τη δεκαετία του 1960 πολλοί ερευνητές αρχικά στην Ευρώπη συνέδεσαν τη παχυσαρκία με την απόφραξη των ανώτερων αναπνευστικών οδών, τον αριθμό των αφυπνίσεων κατά τη διάρκεια του ύπνου και την ημερήσια έντονη υπνηλία.
Από το 1990 και έκτοτε που αρχίζει η εις βάθος μελέτη του ΣΑΑΥ, η συσχέτιση του με την παχυσαρκία είναι σαφέστατη αλλά και αλληλένδετη. Έτσι έχει βρεθεί ότι 40% των παχύσαρκων πάσχουν συνολικά από άπνοια στον ύπνο ενώ, αντίστροφα, το 60% των ασθενών με άπνοια στον ύπνο είναι παχύσαρκοι. Ιδιαιτέρως δε στη εκσεσημασμένη ή παθογόνο παχυσαρκία  με Δείκτη Μάζας Σώματος (body mass index BMI) > 40 ο επιπολασμός του ΣΑΑΥ κυμαίνεται μεταξύ 40% και 90% ενώ και η σοβαρότητα της νόσου είναι αυξημένη.
Επίσης φαίνεται ότι υπάρχει σχέση αύξησης σωματικού βάρους και βαρύτητας του ΣΑΑΥ, όπως αυτή αποτυπώνεται με το δείκτη απνοιών-υποπνοιών ανά ώρα ύπνου (AHI).

Από τους σωματομετρικούς δείκτες που χρησιμοποιούνται, καλύτερα φαίνεται να συσχετίζεται το ΣΑΑΥ με τη μέτρηση της περιφέρειας του τραχήλου που αντανακλά την κεντρική παχυσαρκία. Το εύρος του φαρυγγικού αυλού που αναφέρθηκε ως ο μείζων αιτιολογικός παράγοντας για τη παθογένεση του ΣΑΑΥ μπορεί να είναι στενό για ποικίλους ανατομικούς σκελετικούς λόγους ή σε διάφορα σύνδρομα. Σε όλες όμως τις περιπτώσεις η κατάσταση είναι πολύ χειρότερη όταν συνυπάρχει και παχυσαρκία με συσσώρευση λίπους γύρω από το λαιμό. 


Στη διασύνδεση μεταξύ παχυσαρκίας και ΣΑΑΥ εμπλέκονται και άλλοι μηχανισμοί (νευρομυίκοι, ορμονολογικοί-ενδοκρινικοί, γενετικοί) είτε μέσω της απευθείας επίπτωσης στην λειτουργία των ανώτερων αναπνευστικών οδών είτε ανεξάρτητα μέσω άλλων πιο πολύπλοκων μηχανισμών.

Ενδιαφέρον τέλος προκαλεί το γεγονός ότι σε πολλές περιπτώσεις η παχυσαρκία μπορεί να αποτελεί όχι τον προδιαθεσικό παράγοντα αλλά το αποτέλεσμα του ΣΑΑΥ! Το ΣΑΑΥ οδηγεί σε αύξηση του βάρους σώματος και παχυσαρκία όπως δείχνουν μελέτες που έγιναν σε πρωτοδιαγνωσθέντα περιστατικά και αφορούν τη περίοδο μέχρι την έναρξη θεραπείας για τη ρύθμιση των ασθενών. Το ΣΑΑΥ μπορεί να προδιαθέτει στην παχυσαρκία μέσω της στέρησης του ύπνου και της επακόλουθης ημερήσιας υπνηλίας και της διαταραχής του μεταβολισμού. Η συσχέτιση του συνδρόμου με κατακερματισμένο, αναποτελεσματικό ύπνο, αυξημένη δράση του συμπαθητικού και αντίσταση στην ινσουλίνη, μπορεί να οδηγήσει σε σακχαρώδη διαβήτη και παχυσαρκία. Επιπλέον, ενδείξεις υπάρχουν ότι το ΣΑΑΥ μπορεί να συσχετίζεται με αλλαγές της λεπτίνης και άλλων ορμονών, αύξηση κατ’ επέκταση της όρεξης και της παχυσαρκίας. Οι μηχανισμοί αυτοί καθώς και η μειωμένη σωματική άσκηση των ασθενών με ΣΑΑΥ φαίνεται ότι συνθέτουν ένα φαύλο κύκλο μεταξύ των δύο καταστάσεων (ΣΑΑΥ και παχυσαρκίας), στον οποίο η ύπαρξη του ενός επιδεινώνει τον άλλο.