Τι είναι η άπνοια ύπνου και ποιές οι μορφές της

Τι είναι η άπνοια ύπνου και ποιές οι μορφές της

Ο ύπνος αποτελεί ζωτική ανάγκη και απαραίτητη προϋπόθεση για καλή υγεία τόσο σωματική όσο και ψυχική. Δεν είναι μια αδρανής κατάσταση, αλλά μια πολύπλοκη λειτουργική οντότητα. Κατά μέσο όρο, ένας ενήλικας έχει ανάγκη από 7 έως 8 ώρες ύπνου.

Η έγερση του ατόμου μετά τον ύπνο συνοδεύεται φυσιολογικά από αίσθημα ευχαρίστησης και διάθεση για ανάληψη δραστηριοτήτων. Ωστόσο, η αλήθεια για πολλούς ανθρώπους (9-11%), ηλικίας κυρίως άνω των 40 ετών, είναι πολύ διαφορετική: η αφύπνιση δεν συνοδεύεται από αίσθημα ξεκούρασης και ευεξίας. Αντίθετα υπερισχύουν η κόπωση, η υπνηλία, ο πονοκέφαλος, η κακοδιαθεσία.

Μια πολύ συχνή αιτία πρόκλησης των παραπάνω συμπτωμάτων είναι το Σύνδρομο Απνοιών κατά τον Ύπνο (ΣΑΑΥ). Το σύνδρομο αποφρακτικής  άπνοιας στον ύπνο, είναι μία  πάθηση κατά την οποία παρεμποδίζεται η ροή του αέρα προς τους πνεύμονες λόγω απόφραξης των ανώτερων αεραγωγών. Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια πλήρους ή μερικής απόφραξης των ανώτερων αεραγωγών κατά τη διάρκεια του ύπνου, που οδηγούν σε διακοπή (άπνοια) ή σημαντική ελάττωση (υπόπνοια) της ροής του αναπνεόμενου αέρα. Τα επεισόδια αυτά μπορεί να επαναλαμβάνονται περισσότερο από 10 φορές την ώρα .

  Εικ. 1. άπνοια

Με την απώλεια της φυσιολογικής αναπνοής μειώνεται το οξυγόνο στο αίμα με αποτέλεσμα να διεγείρεται ο εγκέφαλος και να διακόπτει τον βαθύ ύπνο, προκειμένου να επανέλθει ο τόνος των μυών και να επιτραπεί εκ νέου η αναπνοή. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να καταργείται η ρυθμιστική λειτουργία του βαθέως ύπνου. Επιπλέον, πολύ συχνά αυτό οδηγεί σε αρρυθμίες, που σε προδιατεθειμένους ασθενείς πχ σε όσους έχουν στεφανιαία νόσο και έχουν ήδη μειωμένη αιμάτωση περιοχών του μυοκαρδίου μπορεί να είναι καταστροφικές. Κατά τη διάρκεια της άπνοιας, καθώς η οξυγόνωση του εγκεφάλου αρχίζει να μειώνεται, ο ασθενής αφυπνίζεται και η αναπνοή επανέρχεται.

Η συχνότερη μορφή υπνικής άπνοιας είναι η αποφρακτική. Αυτή συμβαίνει συχνά σε ασθενείς στους οποίους η ρίζα της γλώσσας αποφράσει την αεροφόρο οδό κατά την διάρκεια του ύπνου. Συνήθως οι ασθενείς αυτοί παρουσιάζουν και ροχαλητό, χωρίς να σημαίνει βέβαια ότι όποιος ροχαλίζει έχει και υπνική άπνοια. Σε αυτή την περίπτωση η ύπτια θέση ύπνου (ανάσκελα) επηρεάζει πολύ τις άπνοιες.

Εικ 2. Απόφρακτική άπνοια ύπνου

Άλλη μορφή άπνοιας είναι η κεντρική άπνοια, που συμβαίνει σε ασθενείς που έχουν υποστεί αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο ή πάσχουν από βαρειά καρδιακή ανεπάρκεια ή είναι προχωρημένης ηλικίας. Στην κεντρικού τύπου άπνοια δεν υπάρχει απόφραξη, αλλά το κέντρο της αναπνοής σταματάει να στέλνει εντολή στους θωρακικούς μύες και στο διάφραγμα για να πραγματοποιηθεί η λειτουργία της αναπνοής.

 Εκτός από τις αποφρακτικές (obstructive) άπνοιες και τις κεντρικές (central), υπάρχουν και οι μικτές (mixed) και οι σύνθετες (complex) άπνοιες, οι οποίες πολλές φορές συνυπάρχουν ή μεταπίπτει η μία στην άλλη

Ως αιτιολογικοί παράγοντες του ΣΑΑΥ, έχουν αναφερθεί η παχυσαρκία, διάφορα νευρομυικά νοσήματα, το φύλλο [οι άνδρες περισσότερο], η ηλικία, η λήψη αλκοόλ, τα υπνωτικά φάρμακα, το κάπνισμα, η χρόνια αναπνευστική ανεπάρκεια, ο υποθυροειδισμός και διάφορες ανατομικές ανωμαλίες του ρινοφάρυγγα.

Το σύνδρομο πολλές φορές συνδυάζεται με το σύνδρομο παχυσαρκίας-υποαερισμού

Το ΣΑΑΥ παρουσιάζει μερική αλληλεπικάλυψη και με δύο άλλα σύνδρομα, το σύνδρομο αντιστάσεων ανώτερων αεραγωγών (Upper Airways Resistance Syndrome, UARS) και το σύνδρομο ανήσυχων άκρων (Restless Leg Syndrome, RLS). Το UARS οφείλεται σε αυξημένες αντιστάσεις της μύτης και του στοματοφάρυγγα (πχ λόγω σκολίωσης ρινικού διαφράγματος) και χαρακτηρίζεται από την παρουσία ροχαλητού, αφυπνίσεων (Respiratory Effort Related Arousals, RERAs) και την απουσία άπνοιας. Το RLS χαρακτηρίζεται από την παρουσία στη περιοδικών κινήσεων των κάτω άκρων (Periodic Leg Movements, PLM).